ज्योतिष डा. नविन झा

भविष्यको बारेमा जान्नु अघि, उमेरको बारेमा जान्नु धेरै महत्वपूर्ण र उपयोगी छ । यदि उमेर छैन भने, अन्य लक्षणहरूको उद्देश्य के हो ? विद्वानहरूले ठीकै भनेका छन (पहिलो बाटोको अन्त्य हुन सक्छ, पछिल्लो बाटोको अन्त्य हो । जीवनका संकेतहरू मनका संकेतहरू हुन ।
चरण अनुसार, मानव जीवनका तीन चरणहरू मानिन्छन
अल्पायु : जन्मदेखि ३३ वर्षसम्म
मध्यम आयु : ३३ वर्ष देखि ६४ वर्ष सम्म
र पूर्ण उमेर :६५ वर्ष देखि १०० वर्ष सम्म ।
१०० वर्षदेखि १२० वर्षको आयुलाई लामो आयु मानिन्छ । एक व्यक्ति १२० वर्षभन्दा बढी बाँच्ने वर्षलाई विपरीत उमेर मानिन्छ ।
– जन्मकुण्डली हेरेर उमेर निर्धारण गर्दा, सबैभन्दा पहिले, त्यो कुण्डलीको व्यक्तिको छोटो, मध्यम र पूर्ण उमेर कुण्डलीको ग्रह स्थितिको आधारमा निर्धारण गरिन्छ । यही उमेर निर्धारणको आधारमा जीवनमा आउने घातक अवस्थाहरूको निर्णय गरिन्छ । त्यसपछि, कुन मार्क दशामा, कुन ग्रह कुन रूपमा कार्य गर्छ, त्यो तय हुन्छ ।
– जन्म कुण्डलीको आठौं स्थान जीवन स्थान हो । जन्म लग्नबाट तेस्रो स्थानलाई उमेर स्थान पनि मानिन्छ । दशौं स्थानलाई उमेरको स्थान पनि मानिन्छ । त्यसैले, कुंडलीमा ३, ८, १० स्थानहरू उमेर स्थानहरू हुन । उमेर निर्धारण गर्दा ३, ८, १० स्थानमा विशेष निरीक्षण गर्नुपर्नेछ। कुनै पनि पक्षलाई अवलोकन गर्दा, पहिले त्यो पक्षको लागि जिम्मेवार ग्रहलाई अवलोकन गर्नुपर्छ । जीवनको लागि जिम्मेवार ग्रह शनि हो । कुण्डलीमा शनिको बल बढी हुनुपर्छ, अर्थात शनिको आफ्नै स्थानमा वा उच्च स्थानमा वा आफ्नो मैत्रीपूर्ण क्षेत्रमा हुनुपर्छ । त्यस रूपमा, व्यक्ति पूर्ण उमेर प्राप्त गर्दछ । यदि शनि नीच स्थानमा छ वा सत्रु क्षेत्रमा छ वा अन्य अशुभ ग्रहहरूसँग मिलेर बसेको छ भने, व्यक्तिको आयु छोटो हुन्छ । यदि शनि सम क्षेत्रमा रह्यो भने, व्यक्तिले मध्यम आयु प्राप्त गर्नेछ ।
– जन्मकुण्डलीमा छोटो, मध्यम वा पूर्ण आयु के हो भनेर पत्ता लगाउँदा, प्राकृतिक शुभ ग्रह स्थिति र प्राकृतिक अशुभ ग्रह स्थितिको बारेमा पनि जान्नु आवश्यक छ । प्राकृतिक शुभ ग्रहहरू, चाहे कुनै पनि स्थानमा शासन गरून वा केन्द्रमा रहून, आयु बढाउन मद्दत गर्नेछन । त्यसैगरी, यदि तपाईं केन्द्रमा रहनुभयो भने प्राकृतिक अशुभ ग्रहहरूले तपाईंको आयु छोटो पार्नेछन । ती ग्रहहरू कोणमा हुँदा अलि कम हानि र्पुयाउँछन्, अर्थात्, कोणमा हुँदा मध्यम जीवन प्रदान गर्छन्। प्राकृतिक अशुभ ग्रहहरू, विशेष गरी शनि, तेस्रो र आठौं घरमा रहनाले आयु बढ्नेछ। पराशरसिद्धान्त, वराहमिहिरसिद्धान्त र सत्याचार्यसिद्धान्तका अनुसार, उमेरको सन्दर्भमा ग्रहहरूको उचाइ, अवनति, शत्रु र सीधा र वक्र गुणहरू अवलोकन गर्नु पनि आवश्यक छ। उमेरसँग सम्बन्धित केही विवरणहरू तल दिइएका छन
पूर्ण आयु विवरण
१) जब आयु बढाउन मद्दत गर्ने शनि आठौं स्थानमा हुन्छ, प्राकृतिक शुभ ग्रहहरू बृहस्पति, शुक्र, चन्द्रमा र बुध केन्द्र वा त्रिकोणमा हुन्छन र आठौं स्वामी केन्द्र वा कुनामा छ भने, व्यक्तिले पूर्ण आयु प्राप्त गर्नेछ ।
२) यदि आठौं स्वामी शनि शुभ स्थानमा छ भने, शुभ ग्रह केन्द्र र त्रिकोणमा छ भने व्यक्ति पूर्ण आयु प्राप्त गर्नेछ । सूर्य आठौं भावमा हुँदा, केन्द्रमा बृहस्पति, शुक्र र चन्द्रमाले पूर्ण जीवन दिनेछन
३) गुरु आठौं स्वामीको रूपमा स्वक्षेत्रमा , प्राकृतिक अशुभ ग्रहहरू लाभस्थानमा र नैसर्गिक शुभ ग्रहहरू केन्द्रमा छ भने व्यक्तिलाई एक उत्तम जीवन प्रदान गर्नेछन ।
४) सूर्य र शनि एघारौं घरमा र प्राकृतिक शुभ ग्रह केन्द्रमा हुँदा पूर्ण जीवन प्राप्त हुनेछ ।
५)यदि सूर्य दोस्रो र छैटौं स्थानमा छ र शनि एघारौं स्थानमा छ भने, व्यक्तिले पूर्ण आयु प्राप्त गर्नेछ । यसबाहेक, यदि प्राकृतिक शुभ ग्रहहरू केन्द्र र त्रिकोणमा छन र शुभ ग्रहहरू शुभ स्थानमा छन भने, व्यक्ति पूर्ण आयु प्राप्त गर्दछ।
६) छैठौं घरको स्वामी शनि शुभ घरमा छ र केन्द्रमा प्राकृतिक शुभ ग्रहहरू छन भने, व्यक्ति पूर्ण आयु प्राप्त गर्दछ।
७) लग्न, भाग्य र राज्यपतिको आफ्नै क्षेत्र वा उच्च स्थानमा बस्नाले पूर्ण जीवन प्राप्त हुन्छ । यदि प्राकृतिक शुभ ग्रह लग्न, भाग्य वा केन्द्रमा छ भने, व्यक्ति पूर्ण आयु प्राप्त गर्दछ ।
मध्यम आयुयोग
१) यदि आठौं स्वामी र शुभ ग्रहहरूको स्वामी भाग्यमा वा शुभ स्थानमा छन भने, व्यक्तिले मध्यम आयु प्राप्त गर्ने छ ।
२) लग्नका स्वामीहरूको परिवर्तन र लग्नमा प्राकृतिक शुभ ग्रहहरूको उपस्थितिको कारणले गर्दा, मध्यमआय प्राप्त हुनेछ ।
३) धनु राशिको लागि, यदि आठौं स्वामी चन्द्रमा आफ्नै घरमा छ, र यदि शनि–बुध वा शनि–केतु, शनि–गुरु, शनि–शुक्र, शनि–सूर्य वा शनि–मंगल शुभ स्थानमा छ भने, मध्यम आय प्राप्त हुन्छ ।
४) यदि चौथो केन्द्रमा शुभ ग्रहहरू छन भने, शनि ग्रह आयुको लागि जिम्मेवार हुन्छ र यदि यो तेस्रो, छैटौं स्थानमा छ भने, मध्यम आयु प्राप्त हुनेछ ।
५)यदि कल्याणको स्वामी राज्यमा छ र आठौंको स्वामी कल्याणमा छ भने, व्यक्ति मध्यम आयु प्राप्त गर्नेछ । यदि आठौं स्वामी प्राकृतिक शुभका साथै एघारौं घरमा छ भने, सूर्य कल्याणमा छ र प्राकृतिक अशुभका साथै त्रिकोणमा छ भने, मध्यमायु प्राप्त हुनेछ।
अल्पायुयोग
१) यदि केन्द्र र कुनामा कुनै प्राकृतिक शुभ ग्रह छैन र यदि कुनै प्राकृतिक अशुभ ग्रह छ भने केन्द्र र त्रिकोण र यदि चन्द्रमा शुभ स्थानमा छ भने, व्यक्तिको आयु छोटो हुनेछ ।
२) चन्द्रमा प्राकृतिक अशुभ ग्रहहरूको केन्द्र वा कुनामा छ भने, बाँकी ग्रहहरू कमजोर हुनेछन् र छोटो आयु हुनेछन ।
३) केन्द्र र त्रिकोणमा प्राकृतिक अशुभ ग्रहहरू छन र चन्द्रमा छैठौं वा आठौं घरमा छ भने, व्यक्तिको आयु छोटो हुन्छ ।
४) लग्नको स्वामी वा आठौं भावको स्वामी चन्द्रमाको नकारात्मक पक्षमा छ भने, केन्द्र र त्रिकोणमा प्राकृतिक अशुभ ग्रहहरूको उपस्थितिको कारणले गर्दा, व्यक्तिको आयु छोटो हुन्छ ।
५) प्राकृतिक शुभ ग्रहहरू तेस्रो, छैठौं, आठौं र नकारात्मक घरमा छन र यदि तिनीहरू प्राकृतिक अशुभ ग्रहहरूसँग मिलेर बसेका छन भने, व्यक्तिको आयु छोटो हुन्छ ।
मृत्यु सम्बन्धि जानकारी
मानव जीवनमा मृत्युको अत्यन्तै महत्व छ । ज्योतिषीहरूले मृत्युको बारेमा धेरै अनुमानहरू लगाएका छन । आठौं स्वामी र आठौं घरमा रहेका ग्रहहरूको कारण मृत्यु कसरी हुन्छ भनेर जान्न सकिन्छ –
१ रवि –मृत्यु आगो, गर्मी ज्वरो, पिसाब रोकिने आदि रोगका कारण हुन्छ।

२) चन्द्र – मृत्यु पानी सम्बन्धी दुर्घटनाहरू जस्तै पानीको अभाव वा क्षयरोग, खोकी, फोक्सो सम्बन्धी रोगहरूको कारणले हुन्छ।
३) कुज– आगलागी दुर्घटना, अल्सर, विस्फोटक फोका, शल्यक्रिया, छाला रोग, सवारी साधनबाट हुने आकस्मिक दुर्घटना, अग्लो ठाउँबाट खसेर, जादू, जन्डिस आदि कारणले हुन्छ ।
४) बुध – मृत्यु पक्षाघात, वात, पोलियो, स्नायु कमजोरी, अण्डकोष रोग, विषाक्त ज्वरो, अपच आदि कारणले हुन्छ ।
५) गुरु – आकस्मिक हृदय रोग, बुखार , शारीरिक दुर्वलता आदिको कारण मृत्यु हुन्छ ।
६) शुक्र – यौन संग सम्बन्धित रोग मुत्र सम्बन्धि समस्या, श्रलेष्म रोग भूख र पेट सम्बन्धि समस्याका कारण मृत्यु हुने गर्छ ।
७) शनि– वातरोग, व्रण, विस्तृत बुखार, दीर्घकालिन बुखार ्ले मृत्यु हुने गर्छ ।
त्यसैगरी, जन्मको आठौं राशि अनुसार मृत्युको बारेमा पनि विचार छ ।
– आँखा समबन्धि रोगको लागि सूर्य, शुक्र र राहु जिम्मेवार छन। यदि शुक्र मेष राशिमा छ भने, मीन आँखाको घर मानिने दोस्रो घर हो, त्यस शुक्र राज्यमा आँखाको रोग लाग्नेछ । केतु ग्रह पनि आँखाको रोग हो।
– कुंडलीमा रोगहरूको बारेमा जानकारी प्राप्त गर्न, ३ ,६ र ८ स्थानको आधारमा ती स्थानहरूमा ग्रहहरूको चालको आधारमा, ती ग्रहहरूको अवस्थाहरूमा ती ग्रहहरूसँग सम्बन्धित रोगहरू फेला पर्नेछ। महिलाहरूले पाँचौं घरमा बस्ने ग्रहहरू र पाँचौं घर अनुसार बच्चा जन्माउने रोगहरूको बारेमा जान्न सक्छन्। आठौं स्थानमा दुई ÷तीन ग्रहहरू सह(अस्तित्वमा रहँदा एकै समयमा दुई–तीन प्रकारका रोगहरू लाग्न सक्छन ।
– रगतसँग सम्बन्धित रोगहरूको लागि लागूपदार्थ एक कारक हो। स्नायुसँग सम्बन्धित रोगहरूको लागि शनि कारक हो। यदि सूर्य र शनि दुवै आठौं घरमा सँगै छन् भने, तिनीहरूको स्थितिले पक्षाघात र स्नायुसँग सम्बन्धित रक्तचापको कारण मृत्यु निम्त्याउँछ। यदि शनि र शुक्र सँगै आठौं घरमा छन् भने,ु मुटु सम्बन्धी रोग, दम, क्षयरोग आदि फोक्सोसँग सम्बन्धित कारणले मृत्यु हुनेछ।

– दाँत, कान र टाउकोसँग सम्बन्धित रोगहरूको कारक मंगल र शनि हुन्। यी दुवै कारकहरू महिला रोगहरूको लागि पनि जिम्मेवार छन्। सबै बाथ रोगको लागि शनि ग्रह जिम्मेवार छ। शनि, मंगल, शुक्र, बुध बाँझोपनका लागि जिम्मेवार कारक हुन ।

ग्रहहरुको बक्रगति र त्यसको परिणाम

– नौ ग्रहहरू मध्ये, सूर्य र चन्द्रमा गोलाकार गतिमा सर्दैनन्। तिनीहरू सधैं सीधा हिँड्छन्। छायाँ रूप मानिने राहु र केतु सधैं वक्र गतिमा सर्छन्। मंगल, बृहस्पति, शनि, बुध, शुक्र यी पाँच ग्रहहरू बक्रगतिमा चल्ने गर्छ ।

– ग्रहहरूको परिक्रमा शुभ वा अशुभ परिणाम ल्याउनेछ भन्ने विषयमा विद्वानहरूमाझ कुनै सहमति छैन। केही शास्त्रहरूका अनुसार, ग्रहहरूको प्रतिगामी गतिले विशेष गरी शुभ परिणाम दिनेछ र केहीका अनुसार, ग्रहहरूको प्रतिगामी गतिले बढी अशुभ परिणाम दिनेछ।

होरासार नामक पुस्तकमा भनिएको छ कि राशि चक्रमा ग्रहहरूको उच्च स्थानले शुभ परिणाम ल्याउनेछ ।
सरावली ग्रन्थमा, ग्रहको उल्टोबाट शुभ परिणाम प्राप्त हुनेछ भनि भनिएको छ कि यदि त्यो ग्रह शुभ स्थानहरूको स्वामी बन्छ र उच्च, स्व, त्रिकोण र मित्र क्षेत्र मा उल्टो हुन्छ भने शुभ परिणाम प्राप्त हुनेछ। प्राप्त गर्न सकिन्छ।

जातकतत्व ग्रन्थले शुभ स्थानको स्वामी बनेर, यदि ग्रह शुभ स्थानमा वक्र छ भने, व्यक्तिले राजयोग प्राप्त गर्नेछ, जनताको अधिकार प्राप्त गर्नेछ, उच्च पद प्राप्त गर्नेछ र विशेष धन प्राप्त गर्नेछ भनी बताउँछ। पापस्थलहरूको स्वामी हुनु, पापस्थलहरूमा रहँदा बाङ्गो हुनुले पाप निम्त्याउँछ, अर्थात् दुःख भोग्नेछ।

होरसर ग्रन्थमा यो पनि भनिएको छ कि यदि कुनै ग्रह शुभ स्थानको स्वामी बन्छ र वक्र हुँदा शुभ स्थानमा रहन्छ भने, यसले धन, कीर्ति र वैभव प्रदान गर्दछ।

फलदीपिकाका लेखक मन्त्रेश्वरका अनुसार वक्रता भएको ग्रह उच्च स्थानमा रहेको ग्रह जस्तै हुन्छ। त्यो ग्रह सत्रुको क्षेत्रमा वा पापपूर्ण स्थानमा भए पनि शुभ फल दिनेछ। तर शुभको स्वामी हुनु आवश्यक छ ।
यस प्रकास ज्योतिष शास्त्रको ज्ञानको लक्ष्य मानव जातिको कल्याण गर्नु हो। भागवानको रहस्य लिलाबाट अवगत हुनु हो । मनुष्यको आयु,मृत्यु, र शुभ अशुभको जानकारी भगवानको लिला बाट जोडिएका तत्वहरु हुन । ज्योतिष शास्त्र यस वैज्ञानिक विष्लेषणबाट मनुष्यलाई भगवत सेवा तर्फ अभिप्रेरित गर्ने गर्दछ ।