जनकपुरधाम, असार ३१। मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक जीवनशैलीसँग गहिरो रूपमा जोडिएको मधुश्रावणी व्रत आजदेखि नवविवाहिता महिलाहरूले सुरु गरेका छन्। विशेषतः नवविवाहिता मिथिलानीहरूले यो व्रतलाई वैवाहिक जीवनको शुभ सुरुआत, दीर्घ दाम्पत्य सम्बन्ध, र पारिवारिक समृद्धिको प्रतीकका रूपमा मनाउने गर्छन्।

साउन महिनाको सुरुआतसँगै सुरु हुने यो व्रत विशेष गरेर १३ दिनसम्म निरन्तर चल्ने गर्दछ। यस अवधिमा व्रती महिलाहरूले धार्मिक कथा श्रवण, पूजापाठ, र स्वच्छ आचरणको पालन गर्दै पतिको दीर्घायु तथा सुखी वैवाहिक जीवनको कामना गर्छन्।

नेपाल भारतमा छरिएका मिथिला क्षेत्रमा महिलाहरूले परम्परागत रूपमा यो व्रत लिने गर्छन्। नवविवाहिता महिलाहरूको लागि यो व्रत वैवाहिक जीवन प्रवेशपछिको पहिलो ठूलो सांस्कृतिक अनुष्ठान मानिन्छ।

मधुश्रावणी व्रतको मुख्य विशेषता नाग–कन्या कथा, शिव–पार्वती संवाद, र अन्य धर्मकथाहरूको दैनिक वाचन हो। यो कथा प्रायः प्रशिक्षित पुरोहित (ब्रह्मण) वा जान्ने महिलाबाट सुनाइन्छ। कथामार्फत धार्मिक शिक्षा, पारिवारिक मूल्य र नारी धर्मको ज्ञान दिने प्रयास गरिन्छ।

यस व्रतमा नाग–देवताको पूजा विशेष रूपमा गरिन्छ। व्रती महिलाहरूले नागलाई दूध, अक्षता, कुश र फूल चढाएर पूजा गर्छन्। यसको उद्देश्य सर्पदंशको भय हटाउनु र प्रकृतिप्रतिको सम्मान प्रदर्शन गर्नु हो।

साथै, यो व्रतमा आयुर्वेदिक भोजनको पनि महत्व हुन्छ। व्रती महिलाहरूले तुलसी, गिलोय, मह, दूध, सागसब्जीजस्ता सात्त्विक तथा औषधीय आहार ग्रहण गर्छन्। यो अभ्यासले शारीरिक शुद्धता र मानसिक स्थिरता प्रदान गर्ने विश्वास गरिन्छ।

मधुश्रावणी व्रतको अर्को आकर्षण हो – परम्परागत पोशाक र श्रृंगार। नवविवाहिता महिलाहरू लालीगुँठ, सिन्दूर, पोते, साडी आदि पहिरनमा सजिएर व्रतमा सहभागी हुन्छन्। केही स्थानमा सामूहिक रूपमा पनि पूजा आयोजना गरिन्छ, जसले सामाजिक ऐक्यबद्धता र सांस्कृतिक संरक्षणमा सहयोग पुर्‍याउँछ।

मधुश्रावणी व्रत केवल धार्मिक कार्य मात्र नभई मिथिला संस्कृति र पहिचानको संवाहक पनि हो। नवविवाहिता महिलामार्फत यो परम्परा पुस्तान्तरित हुँदै आएको छ। यो व्रत महिलाको कर्तव्यबोध, भक्ति, आस्था र संस्कारको प्रतीक मानिन्छ।

व्रतका क्रममा महिलाहरूले गीत गाउने, परम्परागत कथा सिकाउने र भजन गाउने कार्यक्रमहरू समेत आयोजना गर्ने गर्छन्। सामाजिक रूपले पनि यो अवसरले महिला सशक्तिकरण र एकता सुदृढ बनाउने विश्वास लिइन्छ।
मधुश्रावणी व्रत मिथिला समाजको एक जिवन्त, समृद्ध र महिलामैत्री सांस्कृतिक अभ्यास हो, जसले नवविवाहिता महिलालाई पारिवारिक जीवनमा आत्मिक तथा सांस्कृतिक रूपमा सशक्त बनाउने कार्य गर्छ।